سيد علي اكبر قرشي

37

مفردات نهج البلاغه ( فارسى )

صلوات الله عليه خطاب به عقيل فرموده : « اتئنّ من الاذى و لا ائنّ من لظى » خ 224 ، 347 آيا ناله مى كنى از اين اذيت ولى من ناله نكنم از شعلهء خالص آتش و در رابطه با زنان به لشكريان فرمايد : « و لا تهيّجوا النساء باذى و ان شتمن اعراضكم و سببن امرائكم » ك 14 ، 373 زنان را با اذيت كردن به هيجان نياوريد هر چند كه عرض شما را دشنام دهند و فرماندهانتان را فحش گويند . اذى : بالاى موج و آن فقط يك دفعه به لفظ جمع در « نهج » به كار رفته است : « كبس الأرض على مور امواج مستفحلة و لجج بحار زاخرة تلتطم أو أذىّ امواجها » خ 91 ، 131 ، قرارداد ( پوستهء ) زمين را بر حركت امواج غير قابل مهار و گردابهاى درياهاى پر شده كه قله‌هاى امواج آن متلاطم بود . رجوع شود به « ارض » ارب : ( بر وزن شرف و جسر ) در « نهج » به معنى حاجت و طلب و رغبت آمده از « نهايهء » ابن اثير معلوم مىشود كه هر دو وزن در معنى حاجت به كار رفته است آنحضرت خطاب به طلحه و زبير فرموده : « و الله ما كانت لى فى الخلافة رغبة و لا فى الولاية إربة و لكنكم دعوتمونى اليها . . . » خ 205 ، 322 ، به خدا قسم من رغبتى در خلافت و حاجتى در ولايت و حكومت نداشتم بلكه شما مرا به آن خوانديد . در اين خطبه « اربة » بكسر الف و سكون راء آمده است . و در خ 83 ، 113 با فتح همزه و راء نقل گرديده : « لذّات طربه و بدوات اربه » اين كلمه فقط دو بار در « نهج » ديده مىشود . ارت : به فتح اول و دوم و تشديد تاء ، نام پدر صحابى معروف خباب بن ارتّ است كه فقط يك بار در « نهج » به كار رفته . آنگاه كه خوارج ، خبّاب و زن او را كشتند امام فرمود : « يرحم الله خباب بن الارتّ فلقد اسلم راغبا و هاجر طائعا و قنع بالكفاف » حكمت 43 ، 476 ، مشروح آن در ( خ ب ب ) خواهد آمد . ارر : ارّ به معنى جماع است ، « رجل آرّ » يعنى كثير الجماع ، امام صلوات الله عليه دربارهء مقاربت طاوس فرموده است : « يفضى كافضاء الديكة و يؤّر بملاقحه ارّ الفحول المغتلمة للضراب احيلك من ذلك على معاينة » خ 165 ، 237 يعنى : طاوس به مادهء خود مى جهد ( براى جماع ) مانند جهيدن خروسها و جماع مىكند با آلات